NGƯỜI DIỄN NÔM TÁC PHẨM CHINH PHỤ NGÂM

     
*

Chinh Phụ ngâm nguyên là cửa nhà chữ Hán bởi vì Đặng trằn Côn đờiLê Trung hưng viết,dài đến 477 câu, làm theo thểtrường đoản cú,diễn tả nỗi cô đơn của tín đồ chinh phụ mỏi mòn trông chồng đi chinh chiến xa. Là giờ nói cảm thông sâu sắc với quần chúng bắt buộc tác phẩm mau chóng nổi tiếng; mặc dù vậy vì hôm nay chữ Nôm cực thịnh mà Chinh Phụ ngâmlại làm bằng chữ Hán bắt buộc đã được nhiều người dịchra chữ Nôm.

Bạn đang xem: Người diễn nôm tác phẩm chinh phụ ngâm

Vấn đề khúc mắc ở đoạn bảnNôm (Chinh Phụ dìm diễn âm): Hiện bao gồm cả thảy 8 phiên bản nôm cổ(1).Điều gây nặng nề nhất đến ta bây giờ là toàn bộ các bản Nôm nàyđều không có tên người dịch. Dòng khó đồ vật hai là các bản Nôm khác biệt nhau nhiều; riêng có một bạn dạng được phiên ra quốc ngữtừ lâu, rất thân quen trong các sách văn học kể cả sách giáo khoa - tạm gọibản này là bản Nôm hiện hành–lại mãi sau lời “tương truyền” bà Đoàn Thị Điểm là fan dịch phiên bản Nôm này.

Lời “tương truyền” chỉ là lời đồn đoán, không có bằng chứng buộc phải non 100 năm nay, bạn ta đã tranh cãi rất nhiều: Ai là tác giả phiên bản dịch Nôm Chinh Phụ ngâm hiện tại hành?

BÀ ĐOÀN THỊ ĐIỂM KHÔNG DỊCH CHINH PHỤ NGÂM RA CHỮ NÔM?

Mặc mặc dù tên bà Đoàn Thị Điểm nay được dùng đặt mang đến nhiều bé đường, những trường học trên toàn quốc với chân thành và ý nghĩa để tưởng nhớ một bạn nữ sĩ,người đang viết tác phẩm chữ Nôm danh tiếng nhưng trái ngang thay...có lẽ bà Đoàn Thị Điểm chưa phải là người viết bảnNôm Chinh Phụ ngâm như fan ta vẫn tưởng.

Quả là chuyện li kì: Sách Đăng Khoa lục sưu giảng của è cổ Tiến - một thượng thư đời Lê - chép chuyện bà Nguyễn Thị Điểm em ông Nguyễn Trác Luân như sau:

Nguyễn Trác Luân tín đồ làng Bình Lao, huyện Cẩm Giàng, thức giấc Hải Dương. Năm 22 tuổi đỗ Hoàng liền kề khoa Quý Hợi, niên hiệu Bảo Thái (triều vua Dụ Tôn nhà Hậu Lê). Ông là 1 trong danh sĩ thời bấy giờ. Em gái ông là bà Nguyễn Thị Điểm tối ưu chẳng nhát gì ông, rất xuất sắc nghề làm cho văn, lúc ông chưa đỗ, có một hôm ông rửa chân dưới ao, thấy em gái vẫn soi gương tiến công phấn, ông đọc luôn luôn một câu rằng “Chiếu kính họa mi, độc nhất điểm phiên thành lưỡng điểm”.

Em gái ứng khẩu đọc luôn rằng: “Lâm trì tẩy túc, chích giao vận tác tuy vậy luân”

Nghĩa là:

“Soi gương kẻ lông mày, một đường nét (Điểm) biến thành hai nét;

Xuống ao rửa chân, một vòng (Luân) biến thành hai vòng.

Lại một hôm ông tới thư phòng em gái hiểu một câu rằng:

“Huynh lai mặt đường thượng tầm tuy vậy nguyệt”

Người em gái vẫn ngồi trước hành lang cửa số bắt chấy, ứng khẩu đọc luôn luôn rằng:

“Đệ hướng tuy nhiên tiền tróc chào bán phong”

Nghĩa là:

Anh lên trên bên tìm nhì chữ nguyệt (chắp lại thành chữ bằng là bạn).

Em ở trước cửa sổ bắt nửa chữ phong (nghĩa là chữ sắt là bé chấy).

Bình nhật anh em ông, xướng họa đối đáp với nhau luôn luôn luôn. Người ta thường xuyên ví anh em ông như bạn bè nhà chúng ta Tô bên Tàu.

Bà Điểm gồm viết cuốn Truyền Kỳ Tân Lục...(2)

Sách Tang yêu quý ngẫu lụccủa Nguyễn Án và Phạm Đình Hổ viết vào đời Gia Long, tức là sau sách Đăng Khoa lục sưu giảng đến nửa thay kỉ. Sách gồm truyện “Bà vợ thứ ông Nguyễn Kiều” đề cập như sau:

“Bà vợ thứ ông Hạo Hiên Nguyễn Kiều là Đoàn Thị Điểm, fan đất Giang Bắc, nguyên là em gái ông thức giấc Nguyên Đoàn Luân. Bà khét tiếng là bạn văn học...”.

Truyện nói tới đây lại lặp lại giai thoại hai câu đối của đồng đội bà Điểm, y như trằn Tiến đang kể vào Đăng khoa lục sưu giảng, chỉ bao gồm khác ở chỗ là tất cả thêm cụ thể mới:

“Ông Đặng è cổ Côn mến tiếng, đưa bài thơ đến để xin được vào thăm. Bà cười mà lại rằng:

Cậu học tập trò mới học ấy, bõ gì nói chuyện.

Ông Đặng giận dữ trở về, gắng chí gọt giũa sự học. Sau trở đề xuất bậc danh sĩ.

Bà kén chồng khe khắt lắm, từng nào người hy vọng lấy, bà đa số không vừa ý. Đến khi đã quá tuổi cập kê, đem ông Hạo Hiên...Trong chốn khuê môn, vợ ck kính trọng nhau như khách, đương thời lấy làm cho một chuyện đẹp.

Ông Hạo Hiên mất, hầu như học trò theo học ông lại theo học bà, thành danh được đến mấy chục người.

Bà có tạo ra sự tập tục truyền Kỳ, trong có ba truyện Hải Khẩu Linh từ, Văn cát thần nữ, An Ấp liệt nữ, còn lưu lại hành ngơi nghỉ đời <...> Năm bà 78 tuổi, vẫn còn đấy đi lại ở kinh kỳ, mở trường dạy học.(3)

Vậy là cả nhì truyện trên phần lớn không hề nói là bà Đoàn Thị Điểm đang diễn nôm Chinh Phụ dìm khúc. Hai truyện có khá nhiều chỗ như là nhau, độc nhất vô nhị là giai thoại đối đáp giữa hai cặp bạn bè có tên tương tự nhau (Luân – Điểm).

*

*

Đăng Khoa lục sưu giảng

Tang yêu quý ngẫu lục

(Thư viện Quốc gia. Phiên bản chụp của nomfoundation)


Lại non một núm kỉ sau, Nam Hải dị nhânliệt truyện củaPhan Kế Bính có chép truyện Nguyễn Thị Điểm. Có lẽ rằng Phan Kế Bính đã nhờ vào sách Đăng khoa lục sưu giảngnên vẫn giữ lại đúng tên Nguyễn Thị Điểm cùng các giai thoại của nai lưng Tiến nhắc trong sách nàycộng với những giai thoại của Tang yêu mến ngẫu lụcrồi cung cấp vài giai thoại new :

“...Lúc lên 5, 6 tuổi, học tập sách Hán Cao Tổ, anh gồm ra câu đối rằng:“Bạch xà đương đạo; Quí bạt tìm nhi trảm chi”.Thị Điểm đối rằng: “Hoàng long phụ chu; Vũ ngưỡng thiên nhi thán viết”.Anh chịu đựng câu ấy là tài, trường đoản cú bấy giờ cho siêng tập về nghề nghiên bút<...> Bấy giờ tiếng Thị Điểm lừng lẫy chốn kinh thành. Những học trò tốt chữ ai ai cũng muốn trêu ghẹo. Một hôm có Nguyễn Huy Kỳ ngơi nghỉ Thụy Nguyên, trần Danh Tân ở Cổ Am, Nguyễn Bá Cư làm việc Cổ Đô, Võ Toại nghỉ ngơi Thiên Lộc, bốn người ấy gồm tiếng hay chữ, fan ta thường điện thoại tư vấn là “Tràng an tứ hổ” (nghĩa là bốn nhỏ hổ ở chốn Tràng an). Bốn tín đồ đến chơi tận nhà Thị Điểm, mong mỏi thử làm thơ cùng với nhau.Thị Điểm ra câu đối rằng:

“Đình tiền đàn bà khuyến tân lang”.

Bốn tín đồ không đối được, yêu cầu xấu hổ trở về.Lại một lúc Thị Điểm đi thủng thẳng một mình, gặp quan Thượng thư là Nguyễn Công thương hiệu ở ngoài đường. Công hãng sản xuất bắt Thị Điểm vừa đi vừa dìm một bài thơ: “Đi một mình”.Thị Điểm ngâm ngay rằng:

“Đàm đạo cổ kim trung khu phúc hữu;

Chu toàn tả hữu cổ quăng thần”.

Xem thêm: Bài 1: Thế Giới Đông Vật Đa Dạng Phong Phú, Bài 1: Thế Giới Động Vật Đa Dạng, Phong Phú

Công hãng khen hay, thưởng đến 10 quan tiền tiền.

Trong thời Long Đức (đời vua Thần Tôn bên Lê), bao gồm sứ Tàu sang trọng phong vương. Thánh thượng sai Thị Điểm đứng chực ở ngoài của Đoan môn. Thị Điểm có ý mong mỏi trêu ghẹo sứ giả. Sứ trả nói đùa một câu rằng:“An Nam tốt nhất thốn thổ; bất tri kỉ nhân canh?”Thị Điểm đối rằng:“Bắc quốc đại trượng phu; giai vì chưng thử thứ xuất!”.Sứ giả thẹn đỏ mặt rồi đi...”

Đăng Khoa lục sưu giảng Tang mến ngẫu lục đề cập 2 câu chuyện na ná nhau tuy thế sách thì ghi là Nguyễn Thị Điểm, sách lại ghi là Đoàn Thị Điểm. Để hòa giải mâu thuẫn này Phan Kế Bính vào Nam Hải dị nhânliệt truyện đã chọn phương án “ba phải” – dĩ hòa vi quý - chú thích một câu ở cuối truyện: “Nguyễn Thị Điểm tức Đoàn Thị Điểm...”. Đọc đến đây, ta không khỏi băn khoăn: Sao Nguyễn Thị Điểm mà lại là Đoàn Thị Điểm được? Vậy thì Nguyễn Trác Luân hẳn cần là Đoàn Trác Luân ư? cần yếu được bởi Nguyễn Trác Luân là nhân vật định kỳ sử, người đã dự mưu phế truất cùng giết vua Lê Vĩnh Khánh của Trịnh Giang, tên tuổi đang ghi rõ trong sách sử. Ví dụ cách hòa giải này của Phan Kế Bính tất yêu chấp nhận.

Nhìn chung, những truyện xưa tích cũ được các sách trên ghi chép cũng chỉ là tin đồn đãi trong dân gian, mang tính cách của truyền thuyết,đúng như lời của Phan Kế Bính: “...Nước phái nam ta từ bỏ xưa mang đến nay, trải hơn 4.000 năm, chẳng thiếu gì fan tài đức, fan danh tiếng; nhưng chính vì sự tích xa xôi cơ mà không rõ, hoặc bởi vì sử sách biên sót cơ mà không tường. Chỉ với người nào ghi vào sử, hoặc chép vào ký kết tái của các tư gia, thì còn có thể lưu truyền lại được. Tuy vậy lại ngặt vì chưng sách thì ít, vì vậy lưu truyền ra ko được rộng. Fan ta nói truyện cổ tích chẳng qua duy nhất vài tín đồ được trông vào sách, rồi thì truyền khẩu mang đến nhau, lõm bõm fan nhớ khúc này, kẻ ghi nhớ khúc kia, mọi cá nhân truyền chuyển vận sai một tý, vấp ngã ra nhầm lẫn không nên cả sự thực của người xưa...”(4)

Sách Đăng Khoa lục sưu giảng cùng Tang yêu thương ngẫu lục ko nói gì đến sự việc bà Đoàn Thị Điểm dịch Chinh Phụ ngâm ra chữ Nôm; không tính ra, phiên bản in Chinh Phụ ngâm diễn âm vì chưng Hiệu ngôi trường Thịnh khắc ở thủ đô khoảng thời từ Đức là phiên bản thương mại xưa tuyệt nhất giống với bạn dạng diễn âm hiện tại hànhcũng không ghi tên fan dịch là Đoàn Thị Điểm.

Năm 1944, Trúc Khê Ngô Văn Triện về hải dương tìm gọi gia phả họ Đoàn (Đoàn thị thực lục) cũng không thấy gia phả ghi vấn đề bà Đoàn Thị Điểm dịch Chinh Phụ ngâm. Ông viết: “Bản Chinh Phụ ngâm khúc hoàn toàn có thể không cần của bà Đoàn Thị Điểm”(5). GS Hoàng Xuân Hãn cũng đã từng đọc Đoàn thị thực lục và cũng ko thấy gồm ghi chép câu hỏi này... Vậy cơ mà ở cuối truyệnNguyễn Thị Điểm trong Nam Hải siêu nhân liệt truyện, Phan Kế Bính lại khẳng định tương truyền bà Nguyễn Thị Điểm là bạn đã diễn Chinh Phụ ngâm khúc của Đặng trần Côn ra chữ Nôm”. Đã hotline là “tương truyền” thì không có gì là chắc hẳn rằng và không rõ Phan Kế Bính sẽ nghe lời “tương truyền” ấy từ bỏ đâu?

Có lẽ do lời “tương truyền” ấy nhưng giữa nắm kỉ XIX, trong tập bài bác giảng làm việc trường Thông ngôn,bản Chinh Phụ dìm diễn âmcủaTrương Vĩnh Ký(6) đang ghi người sáng tác là Đoàn Thị Điểm. Trương Vĩnh ký kết là học trả uyên bác, am tường văn hóa truyền thống Đông Tây kim cổ, ngoại trừ việc xuất sắc Hán-Nôm còn nói, viết thông thạo 27 thiết bị tiếng nước ngoài, còn lại hơn 100 thành công vềvăn học,lịch sử,địa lý, trường đoản cú điển với dịch thuật... Và...có lẽ vì kỹ năng rộng vượt nên những biên biên soạn của Trương Vĩnh Ký nhiều lúc mắc nên những lỗi rất sơ đẳng.

Cũng trong khunh hướng trên, khoảng vài mươi năm sau, đời vua Thành Thái,Vũ Hoạt vẫn đem mấy quyển thơ nômcho xung khắc in tập “Danh gia quốc âm”(7), trong số đó có Chinh Phụ ngâm bị lụcvới lời tựa tất cả câu: “Đặng tiên sinh sở tác, Đoàn phu nhân diễn âm” (Đặng tiên sinh làm cho sách ấy, Đoàn phu nhân dịch ra chữ Nôm).Vũ Hoạt chưa hẳn lànhà khảo cứu mà lại chỉ là tín đồ thích thơ văn.Thời vua chúaở nước ta cũng tương tự ở Trung Quốc,việc in, thông dụng một cuốn sách khá đối chọi giản: chỉ cần có tiền là có thể thuê thợ tự khắc mộc bạn dạng để in tác phẩm của chính mình hoặc phần đa gì bản thân yêu thích, miễn là sách không có câu chữ phạm húy, ko phạm cho oai quyền của triều đình... Có rất nhiều tiền hơn, rất có thể thuê bạn làm thạch bản, bản in sắc đẹp sảo, chữ nhỏ dại mà đẹp nhất hơn...

CÁC BẢN NÔM XUẤT HIỆN ĐẦU THẾ KỈ XX VỀ SAU CÓ GHI TÊN NGƯỜI DỊCH NÔM:

ĐOÀN THỊ ĐIỂM, KHÁC VỚI CÁC BẢN NÔM CỔ.

*

Bản chép tay cuốn

CHINH PHỤ NGÂM BỊ LỤC tàng trữ tại thư viện Đại học Yale, Hoa Kỳ.

----------

Thành Thái, Nhâm dần cúc nhật. Long Hòa hiệu tàng bản. Thanh Trì Nhân Mục, Đặng trần tiên sinh Côn trước. Văn Giang Trung phú, Đoàn phu nhân Điểm diễn âm. Thần Khê Đồng Phong quá thư.

NGHĨA: Ngày mùa thu, năm Thành Thái Nhâm dần. Bạn dạng của hiệu Long Hòa.

Đặng nai lưng Côn tiên sinh ở Thanh Trì, Nhân Mục soạn. Đoàn Thị Điểm phu nhân làm việc Văn Giang, Trung Phú dịch nôm. Thần Khê Đồng Phong chép lại.

(Đây là bạn dạng của Maurice Durand chép lạiphần chữ hán Chinh Phụ ngâm rồi chua thêm quốc ngữ phiên bản do Vũ Hoạt đặt Long Hòa hiệu in vào đời Thành Thái năm Nhâm dần-1902)

*

Bản in của Phúc Văn Đường năm 1922 (sao lại bản của Vũ Hoạt đời Thành Thái)

-----------

Nhâm tuất niên tân san

CHINH PHỤ NGÂM BỊ LỤC

Phúc Văn mặt đường tân bản

Thanh Trì Nhân Mục Đặng è cổ tiên sinh Côn trước – Văn Giang Trung Phú Đoàn phu nhân Điểm diễn âm – Thần Khê Đồng Phong vượt thư.

(Thư viện Quốc gia. Bạn dạng chụp củanomfoundation

Từ đó, dư luận quần chúng hốt nhiên được chuyển vào sách.Bấy giờ lại thêm tất cả sự tham gia của chuyển động thương mại, các nhà in ở Phố Hàng gai như Liễu Văn đường, Phúc Văn đường, Phú Văn đường... In nối bản của Vũ Hoạt, tung ra thị phần các bạn dạng in chữ Nôm xào nấu rập khuôn nhau tái diễn câu Thanh Trì Nhân Mục Đặng trần tiên sinh Côn trước – Văn Giang Trung Phú Đoàn phu nhân Điểm diễn âm(Đặng è cổ Côn tiên sinh sinh hoạt Thanh Trì, Nhân Mục soạn. Đoàn Thị Điểm phu nhân nghỉ ngơi Văn Giang, Trung Phú dịch nôm).(xem ảnh) chào bán khắp ở những hàng sách tự thị thành mang lại thôn quê.

*

Phố Hàng gai cuối rứa kỉ XX; khu vực tập trung các nhà in sách như mèo Thành, Liễu Văn đường, Tụ Văn đường, Phúc Văn đường, Đồng Văn đường, Quảng Thịnh đường, Cẩm Văn đường, quan tiền Văn đường, ngôi trường Văn đường, Gia Liễu mặt đường ...

(ảnh của vanhien.vn)

Vậy là từ kia về sau, mọi fan mặc nhiên công nhận bảnChinh Phụ ngâmdiễn âm hiện nay hành là của Đoàn Thị Điểm. Dòng biết định hình từ đó cứ giữ truyền mãi như thế khiến các sách sau đây như Chinh Phụ ngâmkhúc dẫn giải của Nguyễn Đỗ Mục(Tân Dân, 1944),Chinh Phụ dìm khúc giảng luận của Thuần Phong Ngô Văn phát (1952), Chinh Phụ dìm của Vũ Đình Liên-Hoàng Ngọc Phách-Lê Thước,Nữ lưu văn học sử của Lê Dư, Việt nam văn học sử yếu của Dương Quảng Hàm, Việt nam văn học tập sử trích yếu củaNghiêm Toản, Việt nam giới Văn học sử Giản mong tân biên của Phạm cầm Ngũ cũng như Chinh Phụ ngâm của Vân Bình Tôn Thất Lương bởi vì Tân Việt xuất phiên bản ở miền Nam... Phần đông cứ theo lời tín đồ xưa mà nhận định rằng Chinh Phụ ngâm diễn âm hiện nay hành là của Đoàn Thị Điểm. Ngay cả Từ điển Văn học 2005 do Đỗ Đức Hiểu, Nguyễn Huệ Chi, Phùng Văn Tửu, è cổ Hữu Táchủ biên cũng viết vào mục từ Đoàn Thị Điểm: “...

Xem thêm: Lực Và Phản Lực Của Nó Luôn Thế Nào, Lực Tác Dụng Và Phản Lực Của Nó Luôn:

có lẽ trong thời gian xa ck bà sẽ dịch ra quốc âm tập thơChinh Phụ ngâm từ bản chữ Hán của danh sĩĐặng è Côn...”.

-----------------

GHI CHÚ: